Zniesławienie, określane również jako pomówienie, występuje w Kodeksie karnym jako przestępstwo. Przedmiotem ochrony przepisu art. 212 Kodeksu karnego są interesy osób, których reputacja zostaje pogorszona przez wygłaszane przez sprawcę fałszywe oświadczenia na temat pokrzywdzonych nimi osób. Nie należy mylić zniesławienia z ochroną dobra osobistego w postaci czci zewnętrznej, która, choć pełni zbliżoną funkcję, jest instytucją prawa cywilnego, ani z przestępstwem zniewagi, uregulowanym w art. 216 KK i chroniącym godność osobistą pokrzywdzonego, czyli jego cześć wewnętrzną.
Przyjrzyjmy się przepisom Kodeksu karnego dotyczącym zniesławienia:
Art. 212 KK
§ 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
Przestępstwo zniesławienia/pomówienia występuje zatem jedynie wtedy, kiedy słowa pomawiającego dotrą do osób trzecich, wywołując szkodę moralną u pokrzywdzonego w sferze publicznej, nie zaś jedynie urazę jego osobistych uczuć. Pokrzywdzony musi wykazać ten fakt w procesie, aby oskarżony mógł zostać skazany.
Dobrym przykładem zniesławienia jest zatem przedstawianie fałszywych informacji na temat usług świadczonych przez pokrzywdzonego, ponieważ zniechęca to potencjalnych klientów pokrzywdzonego, spełniając tym samym przesłankę narażenia na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.
Rozgłaszanie przez sprawcę informacji prawdziwych również może kwalifikować się jako zniesławienie, lecz zgodnie z art. 213 § 1 Kodeksu karnego, nie dotyczy to zarzutów czynionych niepublicznie, jak i zarzutów dotyczących postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub służących obronie społecznie uzasadnionego interesu, o czym głosi art. 213 § 2 Kodeksu karnego, stanowiący kontratyp „dozwolonej krytyki”.
Zniesławienie za pomocą środków masowego komunikowania
Art. 212 KK
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Powyższy przepis rozszerza zakres kar możliwych do orzeczenia w wypadku zniesławienia w sytuacji, kiedy pomawiający popełnia przestępstwo wykorzystując środki masowego komunikowania. Z uwagi na fakt, że pomówienie dociera wówczas do większej liczby osób i wywiera znacznie większy wpływ na wizerunek pokrzywdzonego, pomawiający może zostać pozbawiony wolności. Warto podkreślić, że sprawca pomówienia pokrzywdzonego tą drogą nie może się powoływać na ochronę z art. 213 § 1 Kodeksu karnego, gdyż zarzut zniesławiający uczyniony za pomocą środków masowego komunikowania jest zawsze publiczny (tak: J. Raglewski [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II. Komentarz do art. art. 212-277d, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017, art. 213.)
Oskarżenie prywatne – szczególny typ ścigania obowiązujący przy zniesławieniu
Art. 212 KK
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego.
Zniesławienie jest przestępstwem prywatnoskargowym, co znaczy że celem wszczęcia postępowania karnego przeciwko sprawcy należy złożyć do sądu prywatny akt oskarżenia. Organy ścigania (policja) mogą uczestniczyć w tym postępowaniu co do zasady wyłącznie w charakterze organów zabezpieczających dowody dla Sądu (zgodnie z art. 488 §§ 1-2 Kodeksu Postępowania karnego), jednakże na zasadzie art. 60 §§ 1-3 Kodeksu postępowania karnego, prokurator może wszcząć takie postępowanie albo jako oskarżyciel publiczny wstąpić do postępowania już wszczętego, wyłącznie gdy wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny. Wówczas pokrzywdzony, który przedtem wniósł oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego. Jeśli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpi potem od oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego. Jeśli sam pokrzywdzony nie wnosił w takich warunkach aktu oskarżenia, może w terminie zawitym 14 dni od daty powiadomienia go przez sąd o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć prywatny akt oskarżenia.
