Nowelizacja KPC- Art. 753. Udzielenie zabezpieczenia w formie miesięcznego świadczenia na zapewnienie środków utrzymania

Z dniem 1 stycznia 2022 r. do ustawy Kodeks Postepowania Cywilnego, na skutek art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. (Dz.U.2021.2328) zmieniającej ww. Ustawę, został dodany nowy przepis – art. 752 3 . Ustanawia on zakres finansowy sądowego zabezpieczenia roszczeń opartych na podstawie art. 444 § 2, stanowiącym, że jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty lub na podstawie art. 446 § 2, mówiącym o możliwości żądania renty od zobowiązanego do naprawienia szkody z powodu śmierci poszkodowanego, na rzecz osoby względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny.
Zabezpieczenie to przyjmuje formę miesięcznego świadczenia na zapewnienie środków utrzymania w związku ze szkodą poniesioną jedynie wskutek czynu niedozwolonego, który wyczerpuje znamiona jednego z przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji w ruchu lądowym, o których mowa w rozdziale XXI Kodeksu karnego, lub zabójstwa z użyciem pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, lub umyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu z użyciem pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym.
Zabezpieczenie to nie może być niższe niż kwota najniżej emerytury, aktualnie wynoszącej zgodnie z art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 1250,00 zł miesięcznie. Wyjątkiem, kiedy zabezpieczenie może być mniejsze od tej kwoty jest sytuacja, gdy uzyskanie świadczeń rentowych z innych źródeł przemawiałoby za udzieleniem zabezpieczenia w wysokości kwoty niższej. Górną granicą dla miesięcznego świadczenia stanowi wysokość uzyskiwanego przez poszkodowanego miesięcznego wynagrodzenia netto lub dochodu w okresie poprzedzającym zdarzenie i pięciokrotnej wysokości kwoty najniżej emerytury, czyli 6250 zł.

Środki zapobiegawcze – co warto wiedzieć?

Środkami zapobiegawczymi nazywamy rodzaj środków przymusu stosowanych w postępowaniu karnym wobec oskarżonego, które służyć mają zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania lub wyjątkowo zapobiegnięciu popełnienia przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa. Środki zapobiegawcze można stosować wyłącznie wobec osoby, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, a zebrane dowody wskazują duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. Przed zastosowaniem środka zapobiegawczego sąd lub prokurator powinni, jeśli to możliwe, przesłuchać oskarżonego. Obrońca, jeśli tylko się zjawi, musi być dopuszczony do udziału w przesłuchaniu. Warto pamiętać, że prawem oskarżonego jest domaganie się zawiadomienia obrońcy o odbywającym się przesłuchaniu.
W polskim systemie prawnym wyróżniamy dwie główne grupy środków zapobiegawczych – nieizolacyjnie i izolacyjne. Do pierwszej grupy kwalifikujemy środki odwoławcze takie jak:
1) Poręczenie
2) Dozór policji
3) Nakaz okresowego opuszczenia lokalu mieszkalnego
4) Zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu
5) Nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności
6) Nakaz powstrzymywania się od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów
7) Zakaz opuszczania kraju
Druga grupa obejmuje tylko jeden, specjalny środek karny, którym jest tymczasowe aresztowanie. Jego wyjątkowy charakter wynika przede wszystkim z izolacyjnego charakteru, za którym idzie poważne ograniczenie praw i wolności oskarżonego. Właśnie z tego powodu, aby zastosować ten środek, prokurator musi uzyskać zgodę sędziego. Tymczasowe aresztowanie może być stosowane na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Na wniosek prokuratora, jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć postępowania przygotowawczego, okres ten może być przedłużony każdorazowo na kolejne 3 miesiące. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z dnia 8 lipca 2008 r. (II AKz 480/08), tymczasowe aresztowanie ma na celu prawidłowe zabezpieczenie toku postępowania na czas gromadzenia istotnych dowodów w sprawie i nie może spełniać funkcji kary. Nawet najbardziej dowodowo skomplikowana sprawa, szczególnie o charakterze gospodarczym czy majątkowym, nie może wydłużać go do nie akceptowalnych rozmiarów.
Prawo do stosowania środków ma w postępowaniu przygotowawczym prokurator, a w postępowaniu jurysdykcyjnym sąd. Środki zapobiegawcze muszą być zawsze oparte na konkretnej ustawowej podstawie prawnej, muszą być konieczne (czyli niezbędne) i zastosowane do osiągnięcia prawnie dopuszczalnego celu (celowe). Poza tym przesłankami niezbędnymi do zastosowania środków zapobiegawczych jest użycie ich w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub wyjątkowo w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa.
Poza wymienionymi wyżej ogólnymi przesłankami niezbędnymi do zastosowania środka zabezpieczającego wymagane jest również spełnienie jednej z przesłanek szczegółowych. Ich katalog możemy znaleźć w art. 258 k.p.k. Są to:
1) Uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego
2) Uzasadniona obawa, że oskarżony będzie w bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne (np. poprzez nakłanianie do składania fałszywych zeznań)
3) Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo jeśli sąd I instancji skazał oskarżonego na karę pozbawienia wolności wyższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą
4) Wyjątkowo, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
Mimo szerokiego opracowania zagadnienia środków zapobiegawczych w Kodeksie Postępowania Karnego, przepisy pozwalają na stosunkowo wiele swobody w ich stosowaniu. Od lat polskie środowiska prawnicze zwracają uwagę na problem nadużywania tymczasowego aresztowania, mówi się również o nierzetelnie przygotowanych uzasadnieniach lub nawet o ich braku. Powinniśmy pamiętać, że stosowanie środków zapobiegawczych, w tym przede wszystkim tymczasowego aresztowania, powinno dotyczyć wyjątkowych sytuacji i zawsze mieć na uwadze nie tylko dobro społeczeństwa, ale również podstawowe prawa oskarżonego.

Zmiana w kodeksie karnym – fałszywy alarm

Ustawodawca od 12 stycznia 2022 roku wprowadził kwalifikowaną postać przestępstwa tzw. fałszywego alarmu. Przestępstwo to polega na zawiadomieniu o nieistniejącym zdarzeniu , które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób lub mieniu w znacznych rozmiarach. Do tej pory sprawca takiego czynu podlegał karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Obecnie zaś jeżeli sprawca zawiadomi o więcej niż jednym zdarzeniu naraża się na surowszą karę – pozbawienia wolności od 2 do 12 lat.